Galettes des rois
Mijn zoontje Gaël van vijf, komt enthousiast de school uitrennen. Hij heeft een papieren kroon op zijn hoofd, een kroon van een “galette des rois”. In zo’n taart zit een “fève” verstopt: een beeldje van porselein. Een meisje uit zijn klas was vandaag jarig en had een galette des rois, met bijbehorende kroon, bij zich om te delen met haar klasgenootjes. Een ander meisje bleek het porseleinen poppetje in haar stuk taart te hebben. Volgens de traditie mocht deze “koningin” daarop een “koning” kiezen. Gaël was de gelukkige en kreeg de papieren kroon op zijn hoofd.
Koning voor een dag
Overal in Frankrijk liggen de eerste zondag van januari de “galettes des rois” in de vitrines van de bakkerijen. Deze dag heeft de naam Epiphany. De meeste bakkers beginnen al eind december met het bakken en de verkoop van deze ronde taarten. Tot eind januari zijn ze te krijgen. De galette des rois wordt op grote schaal gegeten met vrienden, familie of op het werk. Officieel moet de jongste in het gezelschap geblinddoekt onder de tafel de stukken verdelen. Degene die de fève heeft mag zijn/ haar koning of koningin kiezen. Bovendien wordt volgens de traditie diegene geacht een nieuwe taart te kopen en deze een week later met hetzelfde gezelschap bij hem of haar thuis op te eten. Gelukkig worden ze na eind januari niet meer gebakken, want ik kan me voorstellen dat de taart na de zoveelste traditiegetrouwe ronde zijn/ haar neus uitkomt.
Leuk om te vermelden is dat hertog Lodewijk II van Bourbon met Epiphany een kind van acht voor een dag tot koning maakte. Het betrof het meest arme kind van de stad die werd gekleed in Koninklijke kleding. De dienaren van de hertog stonden hem de hele dag ter beschikking. De volgende dag at het kind nog mee aan de tafel van de hertog. Daarna werd er geld ingezameld door de hertog. Alle ridders van het hof gaven een franc en stalmeesters een halve franc, het
totaalbedrag bedroeg zo bijna honderd franken. Dit gaf men aan de ouders van het kind zodat hij naar school kon gaan.
Van boon naar beeldje
De officiële naam van de taart is “frangipane”. Het zuiden van Frankrijk heeft in deze periode ook een eigen variant, “brioché” geheten. De oorsprong van de Galette des rois komt voort uit het bijbelse Driekoningen, toen de drie wijzen de ster volgden om een bezoek aan het kindje Jesus te brengen. De papieren kroon symboliseert de kronen van de drie wijze koningen Caspar, Melchior en Balthasar. De fève symboliseert de kribbe van Jesus. In vroeger dagen was de fève, dat boon betekent, écht een boon in de taart. Circa 35 jaar geleden is de boon, uit commercieel oogpunt, vervangen door een minuscuul beeldje van porselein. Ook de Franse tandartsen varen er door deze commercialisatie denkelijk wel bij.
De fèves hebben ieder jaar een of meerdere thema’s. Mijn eerste kennismaking met een fève in mijn taart, jaren geleden, was een miniatuur van Homer Simpson. Tijdens de Olympische spelen gingen er beeldjes van sportlieden in verschillende takken van sport in taarten over de toonbank. Tevens zijn allerlei Disneyfiguurtjes door de jaren heen al in vele monden terechtgekomen. Dit jaar is er een serie van Arthur en de Minimois in de galettes verstopt. Daarnaast bestaat er een traditionele serie van alle figuurtjes uit de kerststal.
Duizend laagjes
Het is warm in de bakkerij. Bakker Besse geeft me een warme stevige hand. Het ruikt heerlijk in de ruimte waar de ovens staan. De ovens gloeien een oranje licht. Er is een aantal hoge werkbladen langs de wanden, op een ervan ligt een waas bloem. Op een werkblad bij een gootsteen staan maatbekers, dozen eieren, potten kruiden en andere ingrediënten van taarten en brood.
De bakker in zijn blokjesbroek en streepjesshirt lacht me vriendelijk toe. Bevlogen vertelt
hij dat de frangipane gemaakt is van bladerdeeg gevuld met amandelcrème. De basis is gemaakt van water, bloem en zout. De vele “blaadjes” van het bladerdeeg worden gevormd doordat boter en deeg tot vijf maal toe gevouwen en door een machine worden gehaald. De machine heet een lamineermachine. Na iedere handeling laat de bakker het deeg een half uur rusten. ‘Zo kunnen de gluten in het deeg zakken en ontstaan er 1000 laagjes boter’ vertelt bakker Besse.
De vulling bestaat uit de crème frangipane, een amandelcrème. Niet te verwarren met amandelspijs. Hij laat me het verschil zien: de amandelcrème is dik maar vloeibaar en de amandelspijs is een vaste substantie, een blok. De amandelcrème wordt gemaakt van boter, suiker, amandelpoeder en ei. Van origine bestond de taart alleen uit twee dikke lagen bladerdeeg. De heden ten dage toegevoegde crème geeft de taart meer smaak.
De frangipane gaat achter het glas van de oven op 240 graden. De fève wordt voor bakproces in de taart gestopt. Met een houten spatel, die op een roeispaan lijkt, schept bakker Besse de taarten na dertig minuten behendig uit de oven .
Metamorphose
De versie uit het zuiden, de brioché, is veel minder bewerkelijk. Bovendien heeft deze taart een andere vorm en ingrediënten. Het deeg bestaat uit veel boter, veel eieren, zout, gist, sinaasappelbloesem, citroen en rum. De bakker maakt van het deeg een bol en prikt er met zijn vinger een gat in. Dit gat wordt opengewerkt door draaiende bewegingen met beide vingers te maken, totdat er een dunne cirkel van deeg over is. De cirkels gaan gedurende tien minuten in de oven op 240 graden. Als de brioché met de houten spatel uit de oven worden gehaald hebben ze een ware metamorfose ondergaan: de dunne ringen zijn verdwenen en op de bakplaat liggen hoge ronde kransen te pronken. Ter afwerking gaat de fève erin en worden er grote suikerkorrels opgestrooid.De smaak is, naar mijn mening, een huwelijk van een wit brood en cake. De bakker steekt de werkruimte over, gaat op zijn tenen staan en pakt een wit doosje van een plank. Het zit vol met fèves in allerlei vormen en thema’s. Ik pak een hand vol, de beeldjes voelen koel aan in mijn hand. ‘Er zijn een hoop serieuze verzamelaars van de beeldjes’ zegt de bakker. ‘Ik ken iemand met een aantal goedgevulde vitrines in zijn huiskamer’, voegt hij eraan toe.
Verzamelaar
Nieuwsgierig geworden ga ik een aantal dagen later op bezoek bij de genoemde fève-verzamelaar.
Wat ongemakkelijk loopt de man me voor via de keuken naar de kleine huiskamer. Het is er al even warm als in de bakkerij. Op de eettafel heeft hij speciaal voor mij, een groot deel van zijn verzameling uitgestald. Ik tel eenentwintig chique koffertjes van karton, erin liggen allerlei fèves op thema.
Om er enkele te noemen: the lord of the rings deel een en twee, sprookjes, Avatar, Arthur et les minimois, Asterix en Obelix, Carnavals maskers, de Boerderij, Madagascar deel twee, Harry potter, de kerststal, Kung fu Panda en the Simpsons. Twee keer zie ik dezelfde beeldjes, maar dan in een andere koffer. De verzameldozen blijken er dus ook toe te doen. ‘De prijzen per verzameldoos met inhoud variëren van 32 tot 12 €,’ zo meldt de man.
Hij bloeit op onder mijn aandacht en vertelt dat hij de meeste fèves in de supermarkten koopt. Tot mijn verbazing, want er is mij nog nooit één doos met die beeldjes opgevallen. De verwoede verzamelaar kent blijkbaar de afgelegen hoekjes van de supermarkten ... Bovendien is er een aantal bakkerszaken waar de man geregeld langsgaat om zijn fève-verzameling aan te vullen.
De rest van zijn, bijna duizend beeldjes tellende, verzameling hangt in kastjes en letterbakken aan de muren van de druk ingerichte woonkamer. Trots laat hij me de andere series zien, zoals: Assepoester, Beroepen, Jungle Book, Titeuf, Nemo, Bordjes, Bob de spons, Lucky Luke. Deze beeldjes staan los op hun plankjes. Op mijn vraag wat zijn mooiste verzameling is, houdt hij een doos van Avatar omhoog. Op de doos een afbeelding van een futuristisch wezen, erin staat een rij fèves van de personages uit de film Avatar.
Hoewel de man de “brioché” het lekkerst vindt, is het een geluk voor hem dat de beeldjes gewoon te koop zijn zonder een galette des rois eromheen: Het zou ontmoedigend zijn om zoveel taarten weg te moeten eten teneinde zijn verzameling uit te breiden. Om van het gedoe met die koninginnen maar niet te spreken.
Schrijfster
Danielle van Duijn is de schrijfster van het boek "VerhalenderWijs". Hierin beschrijft zij hoe ze door het wonen in la douce France steeds wat wijzer is geworden. Over zichzelf, het buitenleven, het volk, het land, de verschillen met Nederland en het leven in het algemeen. Soms door schade en verdriet, maar bovenal met verbazing en plezier. De belevenissen uit haar nieuwe leefwereld heeft zij naar waarheid en in chronologische volgorde aan het papier toevertrouwd. Dit boek is het resultaat! Het boek bestaat uit 88 korte verhalen, telt 292 bladzijden en is geïllustreerd met cartoons. Bestel het boek van Danielle hier.
